Zima stanowi szczególne wyzwanie dla właścicieli i zarządców hal produkcyjnych, magazynów oraz innych obiektów przemysłowych. Intensywne opady śniegu, zmiany temperatury, oblodzenie i silny wiatr mogą prowadzić do gromadzenia się na dachach znacznych ilości śniegu. W przypadku obiektów o dużej powierzchni nawet pozornie niewielka warstwa może oznaczać dodatkowe obciążenie oddziałujące na konstrukcję na setkach lub tysiącach metrów kwadratowych.

Ocena sytuacji wyłącznie na podstawie grubości pokrywy śnieżnej może być jednak myląca. Świeży, lekki śnieg zachowuje się inaczej niż śnieg mokry, zbity czy wielokrotnie zamarzający i rozmarzający. Znaczenie ma również konstrukcja dachu, jego geometria, lokalizacja budynku oraz sposób rozmieszczenia śniegu. Wiatr może bowiem powodować powstawanie lokalnych zasp, przez co obciążenie poszczególnych fragmentów konstrukcji staje się nierównomierne.

Z punktu widzenia bezpieczeństwa najważniejsze jest więc nie samo pytanie, ile centymetrów śniegu znajduje się na dachu, ale jakie obciążenie rzeczywiście przenosi konstrukcja i czy zbliża się ono do wartości wymagających podjęcia działań. Właściciele i zarządcy obiektów mają jednocześnie obowiązek zapewnienia ich bezpiecznego użytkowania w przypadku wystąpienia niekorzystnych czynników atmosferycznych. Dlatego odpowiednio wczesna ocena zagrożenia może zdecydować o tym, czy odśnieżanie będzie działaniem profilaktycznym, czy konieczną interwencją.

Spis treści

1. Dlaczego śnieg na dachu obiektu przemysłowego może stanowić zagrożenie?
2. Co przepisy mówią o obowiązku odśnieżania dachów?
3. Dlaczego sama grubość śniegu nie wystarcza do oceny zagrożenia?
4. Jak temperatura, wiatr i topnienie zmieniają obciążenie dachu?
5. Jak monitoring pomaga ocenić, kiedy należy rozpocząć odśnieżanie?
6. Kiedy odśnieżanie dachu staje się konieczne?
7. Jak przygotować obiekt przemysłowy do sezonu zimowego?
8. FAQ – najczęściej zadawane pytania

Dlaczego śnieg na dachu obiektu przemysłowego może stanowić zagrożenie?

Śnieg zalegający na dachu jest dodatkowym obciążeniem, które musi zostać przeniesione przez konstrukcję budynku. Problem nabiera szczególnego znaczenia w przypadku hal przemysłowych i magazynowych, gdzie powierzchnia dachu może być bardzo duża. W takiej sytuacji obciążenie oddziałuje na znaczną część konstrukcji, a jego nierównomierne rozmieszczenie może dodatkowo zwiększać ryzyko.

Nie należy przy tym zakładać, że śnieg zawsze rozkłada się równomiernie. Wiatr może przemieszczać go pomiędzy poszczególnymi częściami dachu, powodując powstawanie zasp. Znaczenie mają także elementy wystające ponad połać, różnice wysokości sąsiadujących części budynku oraz geometria samego dachu. Norma PN-EN 1991-1-3 dotycząca obciążenia śniegiem uwzględnia właśnie możliwość występowania zarówno równomiernego, jak i nierównomiernego obciążenia konstrukcji.

Na poziom zagrożenia wpływają między innymi:

• powierzchnia oraz geometria dachu,
• masa i rodzaj zalegającego śniegu,
• nierównomierne rozmieszczenie pokrywy śnieżnej,
• lokalne powstawanie zasp,
• zmiany temperatury powodujące topnienie i ponowne zamarzanie,
• ekspozycja obiektu na działanie wiatru,
• parametry i aktualny stan techniczny konstrukcji.

Co przepisy mówią o obowiązku odśnieżania dachów?

Prawo budowlane nakłada na właściciela lub zarządcę obowiązek utrzymywania obiektu w należytym stanie technicznym oraz zapewnienia jego bezpiecznego użytkowania. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji występowania czynników zewnętrznych związanych z siłami natury, do których należą między innymi intensywne opady atmosferyczne.

Główny Urząd Nadzoru Budowlanego wskazuje wprost, że nie należy dopuszczać do przeciążenia konstrukcji budynku przez śnieg zalegający na dachu. Właściciel lub zarządca powinien zapewnić właściwe i odpowiednio częste odśnieżanie, a także usuwanie sopli, brył lodu oraz nawisów śnieżnych mogących zagrażać ludziom.

W praktyce oznacza to, że zarządzanie bezpieczeństwem zimowym powinno obejmować:

• obserwację warunków atmosferycznych,
• kontrolowanie stanu pokrywy śnieżnej,
• ocenę wpływu śniegu na konstrukcję,
• reagowanie na symptomy mogące wskazywać na zagrożenie,
• organizowanie odśnieżania z zachowaniem zasad BHP,
• prowadzenie wymaganych kontroli technicznych obiektu.

W przypadku budynków o powierzchni zabudowy przekraczającej 2000 m² oraz innych obiektów o powierzchni dachu przekraczającej 1000 m² przepisy przewidują również określone kontrole okresowe co najmniej dwa razy w roku.

Dlaczego sama grubość śniegu nie wystarcza do oceny zagrożenia?

Jednym z częstych błędów jest ocenianie bezpieczeństwa dachu wyłącznie poprzez pomiar liczby centymetrów zalegającego śniegu. Z punktu widzenia fizyki znacznie ważniejsza jest jego masa, ponieważ śnieg może mieć bardzo różną gęstość.

Warstwa świeżego, suchego śniegu może stanowić znacznie mniejsze obciążenie niż pokrywa mokra, zbita lub częściowo zlodowaciała. Oznacza to, że dwie warstwy śniegu o tej samej wysokości nie muszą wywierać takiego samego nacisku na konstrukcję.

Przy ocenie sytuacji należy brać pod uwagę:

• rodzaj i gęstość zalegającego śniegu,
• jego rzeczywistą masę,
• zawartość wody w pokrywie,
• obecność lodu,
• rozmieszczenie śniegu na powierzchni dachu,
• zmiany pokrywy zachodzące w kolejnych dniach.

Dlatego określenie jednej uniwersalnej wartości w rodzaju „30 cm śniegu oznacza konieczność odśnieżania” byłoby niewłaściwym uproszczeniem. Decyzja powinna wynikać z rzeczywistego obciążenia oraz parametrów konkretnej konstrukcji.

Jak temperatura, wiatr i topnienie zmieniają obciążenie dachu?

Pokrywa śnieżna nie jest obciążeniem stałym. Jej właściwości zmieniają się wraz z pogodą. Szczególnie istotne są okresy, w których temperatura w ciągu dnia przekracza 0°C, a następnie nocą ponownie spada. Śnieg może wówczas topnieć, nasiąkać wodą, zagęszczać się i ponownie zamarzać.

Równie ważne jest oddziaływanie wiatru. Śnieg może zostać usunięty z jednego fragmentu dachu i nagromadzić się w innym. Z tego względu konstrukcja może być obciążona lokalnie znacznie bardziej, niż wynikałoby to z obserwacji średniej grubości pokrywy na całej powierzchni. Eurokod dotyczący obciążenia śniegiem uwzględnia m.in. wpływ kształtu dachu, ekspozycji i warunków termicznych na obciążenie konstrukcji.

Szczególnej uwagi wymagają:

• miejsca przy attykach i innych przeszkodach,
• połączenia dachów o różnych wysokościach,
• fragmenty narażone na tworzenie się zasp,
• strefy odpływu wody,
• miejsca powstawania lodu i nawisów,
• okresy gwałtownych zmian temperatury.

Jak monitoring pomaga ocenić, kiedy należy rozpocząć odśnieżanie?

W przypadku dużych obiektów przemysłowych kontrolowanie sytuacji wyłącznie poprzez okresowe wejścia pracowników na dach może być niewystarczające. Warunki atmosferyczne potrafią zmieniać się szybko, a obciążenie może wzrastać pomiędzy kolejnymi kontrolami. Z tego względu coraz większe znaczenie ma ciągły monitoring konstrukcji i warunków wpływających na jej bezpieczeństwo.

Rozwiązania prezentowane na http://sense-monitoring.com mogą stanowić element systemu nadzorowania obiektu i dostarczać danych pomocnych przy ocenie zmian zachodzących w konstrukcji. W przypadku obiektów o dużej powierzchni możliwość obserwowania parametrów w czasie pozwala podejmować decyzje na podstawie danych, a nie jedynie wizualnej oceny pokrywy śnieżnej.

Monitoring może wspierać zarządcę przede wszystkim poprzez:

• bieżącą obserwację parametrów istotnych dla bezpieczeństwa konstrukcji,
• identyfikację niepokojących zmian,
• szybsze reagowanie na pogarszające się warunki,
• ograniczenie konieczności wykonywania kontroli wyłącznie na podstawie oględzin,
• dokumentowanie zmian zachodzących w czasie,
• wspomaganie decyzji dotyczącej rozpoczęcia odśnieżania.

Monitoring nie zastępuje projektu konstrukcji, wymaganych kontroli ani oceny uprawnionego specjalisty. Może jednak stanowić dodatkowe źródło informacji pozwalające wcześniej zauważyć sytuację wymagającą reakcji.

Kiedy odśnieżanie dachu staje się konieczne?

Przepisy nie ustanawiają jednej uniwersalnej grubości śniegu, po której przekroczeniu każdy dach w Polsce musi zostać odśnieżony. Wynika to między innymi z różnic pomiędzy konstrukcjami, lokalizacją obiektów, kształtem dachów oraz właściwościami samego śniegu.

Decyzja o odśnieżaniu powinna być podejmowana zanim zalegający śnieg doprowadzi do niebezpiecznego przeciążenia konstrukcji. GUNB podkreśla obowiązek niedopuszczania do takiego przeciążenia oraz zapewnienia odpowiednio częstego usuwania śniegu.

Sygnałem do podjęcia działań mogą być między innymi:

• intensywne lub długotrwałe opady,
• kolejne opady bez wcześniejszego stopienia śniegu,
• wzrost masy pokrywy wskutek nasiąkania wodą,
• powstawanie rozległych zasp,
• pojawienie się dużych ilości lodu,
• niepokojące zmiany obserwowane w konstrukcji,
• wartości lub symptomy wskazane przez system monitoringu,
• zalecenie osoby posiadającej odpowiednie uprawnienia.

Jeżeli w wyniku intensywnych opadów lub innych czynników zewnętrznych dojdzie do uszkodzenia obiektu albo wystąpi bezpośrednie zagrożenie takim uszkodzeniem mogące zagrażać ludziom, mieniu lub środowisku, przepisy przewidują również kontrolę bezpiecznego użytkowania obiektu.

Jak przygotować obiekt przemysłowy do sezonu zimowego?

Bezpieczeństwo zimowe warto planować jeszcze przed pierwszymi intensywnymi opadami. Pozwala to ustalić sposób kontroli obiektu, osoby odpowiedzialne za podejmowanie decyzji oraz procedurę działania w przypadku szybkiego wzrostu obciążenia.

Dobrze przygotowana procedura ogranicza również ryzyko podejmowania decyzji dopiero wtedy, gdy sytuacja staje się krytyczna. Szczególnie w dużych halach przemysłowych czas potrzebny na zorganizowanie ekipy, zabezpieczenie terenu i przeprowadzenie prac może mieć istotne znaczenie.

Przed sezonem zimowym warto:

• zweryfikować aktualny stan techniczny dachu i konstrukcji,
• sprawdzić dokumentację techniczną obiektu,
• określić sposób obserwacji pokrywy śnieżnej,
• ustalić osoby odpowiedzialne za podejmowanie decyzji,
• przygotować procedurę reagowania na intensywne opady,
• zapewnić możliwość bezpiecznego przeprowadzenia prac na wysokości,
• określić sposób zabezpieczenia stref pod miejscem odśnieżania,
• kontrolować miejsca szczególnie podatne na tworzenie się zasp,
• rozważyć zastosowanie stałego monitoringu w obiektach wymagających szczególnego nadzoru.

Samo odśnieżanie również musi być przeprowadzone w sposób bezpieczny. Prace na dachu stwarzają zagrożenie zarówno dla wykonujących je osób, jak i ludzi znajdujących się w bezpośrednim sąsiedztwie budynku, dlatego konieczne jest przestrzeganie odpowiednich zasad BHP.

FAQ – najczęściej zadawane pytania

Czy przepisy określają, przy ilu centymetrach śniegu trzeba odśnieżyć dach?

Nie ma jednej wartości grubości pokrywy śnieżnej obowiązującej dla wszystkich budynków. Znaczenie ma rzeczywiste obciążenie konstrukcji, rodzaj śniegu, jego rozmieszczenie oraz parametry konkretnego dachu.

Kto odpowiada za bezpieczeństwo dachu zimą?

Za właściwe utrzymanie oraz zapewnienie bezpiecznego użytkowania obiektu odpowiada jego właściciel lub zarządca. Obowiązek obejmuje reagowanie również na niekorzystne czynniki atmosferyczne mogące zagrozić bezpieczeństwu konstrukcji.

Czy mokry śnieg jest bardziej niebezpieczny niż świeży?

Może stanowić większe obciążenie, ponieważ wraz ze zmianą zawartości wody i zagęszczeniem pokrywy zmienia się jej masa. Dlatego sama wysokość warstwy śniegu nie pozwala wiarygodnie określić obciążenia dachu.

Czy śnieg musi zalegać równomiernie na całym dachu?

Nie. Wiatr oraz geometria budynku mogą powodować przemieszczanie śniegu i tworzenie lokalnych zasp. W efekcie niektóre części konstrukcji mogą być obciążone znacznie bardziej niż pozostałe.

Czy monitoring konstrukcji zastępuje obowiązkowe kontrole techniczne?

Nie. Monitoring może dostarczać dodatkowych danych i wspierać podejmowanie decyzji, ale nie zastępuje obowiązkowych kontroli, dokumentacji technicznej ani oceny wykonywanej przez osoby posiadające wymagane uprawnienia.

Czy odśnieżanie należy rozpocząć dopiero po osiągnięciu maksymalnego dopuszczalnego obciążenia?

Nie powinno się czekać na powstanie niebezpiecznego przeciążenia. Celem działań właściciela lub zarządcy jest niedopuszczenie do sytuacji zagrażającej konstrukcji i użytkownikom obiektu. Dlatego reakcja powinna nastąpić odpowiednio wcześniej, z uwzględnieniem aktualnych warunków, charakterystyki dachu i dostępnych danych.

Artykuł sponsorowany